آقا على مدرس زنوزى طهرانى (مدرس) (حكيم مؤسس)

68

مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى (فارسى)

نام اصلى اين رساله « مقاصد فى فنون الحكمة » است ، تاريخ كتابت آن ربيع الثانى 1346 ه . ق . شيوهء نگارش و آراء مختار كاملا با آثار آقا على مدرس مغاير است و انتساب آن به حكيم مؤسس دليلى ندارد . 3 - تقريرات اصول شيخ انصارى . در فهرست الفبايى نسخ خطى كتابخانهء آستان قدس رضوى مشهد ، نسخهء 12957 به خط ذبيح الله بن صادق تاريخ كتابت 1304 تحت عنوان تعادل و تراجيح « به احتمال از ملا على زنوزى » « 1 » دانسته شده است . آغاز : قوله قدّس سرّه خاتمة فى التعادل و التراجيح الخ ، التعادل فى الاصل تساوى الطرفين . . . انجام : فنحن انما نتعبّد بالمخالف و لا نتعبّد بالموافق اصلا لا لعدم صدوره من اصله و لا لصدوره تقيّة . در آغاز رساله نام ملا على نوزدرى ( يا كوزدرى ) آمده است . آقا على در تاريخ ياد شده به استاد الاساتيد ، حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى مشهور بوده و در هيچ‌يك از آثارش بنام ملا على زنوزى خوانده نشده ، شاگردانش نيز از او به استاد مؤسس آقا على يا آقا على مدرس و مانند آن تعبير كرده‌اند و هرگز از آنها اين تعبير در حق استادشان سابقه ندارد . از اين مهمتر ، آقا على اگرچه مدت كوتاهى براى تحصيل منقول به عتبات عاليات مشرف شده ، اما اينكه موفق به درك محضر شيخ اعظم شده يا توفيق تقرير درسهاى اصول شيخ را يافته باشد در تراجم وى بويژه رسالهء سرگذشت نيامده است . چنين توفيقى افتخارى است كه بعيد است از ذكر آن غفلت شود . آقا على ، خارج اصول را خدمت ميرزا حسن آشتيانى - بزرگترين شاگرد شيخ اعظم - در تهران تلمذ كرده است . به‌هرحال در متن رساله فارغ از اشارهء كم بهاى « ملا على نوزدرى » هيچ قرينه‌اى دال بر استناد آن به آقا على ديده نمىشود . 4 - در يكى از فهرستهاى اخير نسخ خطى آمده است : « 2 » « شماره 140 شايد رسالهء وجود رابطى آقا على مدرس باشد . آغاز : فاقول سائلا من الله العصمة و السداد و الهداية الى طريق الرشاد ، اعلم ان الواجب الحقّ المتفرّد بالوجود الحقيقى . . . » . اين رساله قطعا رسالهء وجود رابطى آقا على نيست . اما اينكه رسالهء ديگرى از آقا على هست يا نه ، در تفحصّ از اين

--> ( 1 ) . فهرست الفبايى نسخ خطى كتابخانهء آستان قدس رضوى ، صفحهء 186 . ( 2 ) . رضا استادى ، فهرست 150 نسخهء خطى ، مجلهء نور علم ، قم ، شمارهء 16 ، ص 119 .